Friday 15 November 2019
Home      All news      Contact us      English
tert.am - 8 days ago

Գիտելիքահեն տնտեսություն՝ առանց գիտության պատշաճ ֆինասավորման ու գիտական կենտրոնների. Նիկոլ Փաշինյանի չհիմնավորված հույսերը

Կրթության ոլորտին առնչվող թեմաները վերջին շրջանում Հայաստանում դարձել են խիստ հրատապ, որի հիմնական պատճառն, ինչպես հայտնի է, ԿԳՄՍ նախարարության կողմից առաջ քաշված նորարարություններն են ոլորտում, որ շարունակում են ալեկոծել հանրությանը՝ արժանանալով խիստ հակասական մեկնաբանությունների, տեղիք տալով անհանգստությունների: Բայց խնդիրներ կան ոչ միայն կրթության ոլորտում, այլև դրա հիմքը հանդիացող գիտության բնագավառում. գիտությունը մեր երկրում մեռնում է, իսկ գիտական կենտրոնները փակվում են մեկը մյուսի հետևից: Նոյեմբերի 6-ին Ազգային ժողովում Գիտության ֆինանսավորման հիմնախնդիրները Հայաստանում թեմայով ծավալված քննարկմանը գիտնականները հնարավորություն էին ստացել բարձրացնելու ոլորտին առնչվող մի շարք խնդիրներ, որոնց բազմության մեջ կարմիր թելի նմանությամբ անցնում էր մեկ հիմնական հարց՝ գիտության ոչ բավարար ֆինասնավորման խնդիրը՝ դրանից ածանցվող պրոբլեմներով: 2020-ի բյուջեի նախագծում գիտության ֆինասնավորումը նախատեսվում է ավելացնել 0 դրամով այն դեպքում, երբ կրթության ոլորտի ծախսերը նույն նախագծով նախատեսվում է ավելացնել 20 մլրդ դրամով:Միևնույն ժամանակ, եթե նորմալ երկրներում գիտությանը հատկացվող ֆինանսավորումը սովորաբար ՀՆԱ-ի 1%-ից պակաս չի լինում, ապա մեզանում այն չի գերազանցում այդ 1%-ի -ը: Այնինչ գիտությանը հատկացվող ֆինանսավորմամբ կամ դրա չգոյությամբ անհանգստացած գիտնականները, ժամանակին ողջունելով երկրում տեղի ունեցած հեղափոխությունը, իշխանություններին ահազանգել էին գիտության ֆինասնավորման անլուծելի խնդրի մասին՝ հույս ունենալով, որ գոնե հիմա Հայաստանի համար կենսական նշանակության այս հարցը կարժանանա պատշաճ ուշադրության: Գաղտնիք բացահայտած չենք լինի, եթե արձանագրենք, որ իշխանությունների տարբեր ներկայացուցիչներ իրենց հանրային ելույթներում բազմիցս կարևորել են գիտության նշանակությունը Հայաստանի զարգացման գործում: Իրենց խոսքն է՛լ ավելի հատու դարձնելու համար հաճախ հայրենի պաշտոնյաները բերում են այս կամ այն զարգացած երկրի օրինակն ու հայտարարում, որ 21-րդ դարը Հայաստանինն է լինելու հենց միայն այն պատճառով, որ մեր ժողովուրդն ունի գիտական ստեղծարար միտք, մրցունակ կադրեր և այլն: Փաստ է, սակայն, որ այսօր գիտությունը փաստացի թողնված է դրսից ստացվող զանազան գրանտների հույսին, և պետությունը, որն երբեք աչքի չի ընկել գիտության հանդեպ իր հոգածությամբ, այսօր էլ շարունակում է անփոփոխ թողնել այդ մոտեցումը: Ակնհայտ է, որ Հայաստանում գիտության զարգացումն այսօր չի դիտարկվում որպես պետական ռազմավարության (եթե այն, առհասարակ, գոյություն ունի) կարևոր մաս, և միակ բանը, որ հաճախ հնչում է, Հայաստանն իբր բարձր տեխնոլոգիական երկիր դարձնելու մասին հավաստիացումներն են. գիտություն ասելով՝ այսօր հասկանում են բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտը՝ անտեսելով մյուս ճյուղերը, ինչն, իհարկե, անչափ սխալ մոտեցում է և փաստացի բերել է նրան, որ այսօր ԳԱԱ-ն հայտնվել է չգոյության եզրին: Իշխանություններն էլ կարծես նպատակ են դրել Ակադեմիան միավորել համալսարանների հետ, ինչի արդյունավետությունը խիստ կասկածելի է՝ հաշվի առնելով հարևան Վրաստանի օրինակը: Գիտնականները դարձել են յուրատեսակ կամիկաձեներ՝փաստացի իրենց հաշվին զարգացնելով այն, ինչն անտեսված է մնում պետության կողմից: Մյուս կողմից՝ խնդիր է մնում գիտության զարգացման մոդելի չգոյության փաստը: Ասվում է, որ գիտությունը պետք է շաղկապել տնտեսությանը, այն, ըստ էության, առևտրայնացնել: Գուցե: Սակայն արդյոք առանց պետական հոգածության հնարավո՞ր է նման մոտեցմամբ զարգացնել գիտությունն, այն դարձնել մրցունակ: Ակնհայտ է, որ հայաստանյան պայմաններում նման մոտեցումը չի կարող արդյունավետ լինել՝ չնայած զարգացած երկրներում գուցե այն աշխատում է. նախ պետք է գիտությունը դուրս բերել մահամերձ վիճակից ու հետո մտածել մասնավորի հետ այն շաղկապելու մասին, իսկ դա կարող է անել միայն պետությունը: Նոր Հայաստանի իշխանություններն այսօր փաստացի ձեռքերը լվացել ու կանգնել են մի կողմ՝ նախընտրելով գիտնականին իր խնդիրների հետ թողնել միայնակ: Այդ կեցվածքը հիմնականում բացատրվում է փող չլինելու հանգամանքով, ինչն, իհարկե, սուտ է. ինչպե՞ս կարող է կրթության համար փող գտնվել, իսկ գիտության համար ոչ մի դեպքում, երբ իշխանությունները խոսում են 5%-ի կարգի տնտեսական աճի մասին, իսկ Գիտության մասին օրենքը սահմանում է՝ բյուջեի եկամտային մասի աճի հետ մեկտեղ, պետք է աճի նաև գիտությանը տրամադրվող ֆինանսավորումը: Կրթության ոլորտում նորարարական որակվող ծրագրերը պետության համար ավելի կարևո՞ր են, քան գիտության զարգացո՞ւմը, իսկ ո՞վ կարող է ապացուցել այդ ծրագրերի արդյունավետությունը: Եթե գիտությունը մեռնում է, ի՞նչ կրթության մասին կարող է խոսք լինել, թե՞ սա հատուկ քաղաքականություն է, որի նպատակը Հայաստանի գիտական միտքն անվերադարձ մսխելն է: Արմեն Կարեյան

Related news

Latest News
Hashtags:   

Գիտելիքահեն

 | 

տնտեսություն՝

 | 

առանց

 | 

գիտության

 | 

պատշաճ

 | 

ֆինասավորման

 | 

գիտական

 | 

կենտրոնների

 | 

Նիկոլ

 | 

Փաշինյանի

 | 

չհիմնավորված

 | 

հույսերը

 | 
Most Popular (6 hours)

Most Popular (24 hours)

Most Popular (a week)

Sources